7-8
2014
lipiec-sierpień
W następnym numerze
Prenumerata
Miesięcznik Palestra
Orzecznictwo Izby Karnej i Izby Wojskowej Sšdu Najwyższego
Rocznik OSN w sprawach karnych
Kontakt
Kolegium
www.palestra.pl sobota, 26 lipca 2014
*artykuł


 Palestra 11-12/2000


Adam Zieliński, prof. dr hab., sędzia NSA (Warszawa)

Prawa człowieka – ideał i rzeczywistość

Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka – cz. VII

(1 lipca–30 września 2000 r.)

Prawo od życia (art. 2)

Sam fakt, że władze zostały poinformowane o śmierci powinien rodzić obowiązek, wynikający z art. 2, przeprowadzenia skutecznego śledztwa dotyczącego okoliczności, w których do tego doszło.

Orzeczenie Ekinci v. Turcja,

18 lipca 2000 r.; Izba (Sekcja) III, skarga nr 25625/94, § 78.

Zakaz tortur (art. 3)

Wydalenie przez państwo może rodzić problem na tle art. 3 i w ten sposób powodować, iż będzie wchodzić w grę odpowiedzialność państwa. Muszą jednak istnieć poważne podstawy do uznania, że dana osoba, w razie wydalenia, rzeczywiście ryzykuje, iż w państwie docelowym będzie traktowana sprzecznie z art. 3.

Orzeczenie Jabari v. Turcja, 11 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) IV, skarga nr 40035/98, § 38.

Z tego względu, że art. 3 obejmuje jedną z najbardziej fundamentalnych wartości demokratycznego społeczeństwa i zakazuje w sposób absolutny tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania, wymagana jest ścisła kontrola zarzutów, iż deportacja do innego kraju narazi jednostkę na traktowanie zakazane w art. 3.

Orzeczenie Jabari v. Turcja, 11 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) IV, skarga nr 40035/98, § 39.

Z uwagi na nieodwracalny charakter szkody, do której mogło dojść, gdyby domniemane ryzyko tortur lub złego traktowania zmaterializowało się oraz znaczenie gwarancji art. 3, pojęcie skutecznego środka na podstawie art. 13 wymaga niezależnej i rygorystycznej kontroli zarzutu istnienia obaw rzeczywistego ryzyka traktowania sprzecznego z art. 3.

Orzeczenie Jabari v. Turcja, 11 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) IV, skarga nr 40035/98, § 50.

Funkcja Trybunału nie polega na badaniu in abstracto zgodności z Konwencją regulacji prawnych dotyczących azylu. Państwa mają prawo, zgodnie z prawem międzynarodowym i z zastrzeżeniem ich obowiązków traktatowych, łącznie z Konwencją, do kontroli wjazdu i pobytu oraz wydalania cudzoziemców. Prawo do azylu politycznego nie jest zawarte ani w Konwencji ani w jej Protokołach.

Orzeczenie G.H.H. i inni v. Turcja, 11 lipca 2000 r.; Izba (Sekcja) I,

skarga nr 43258/98, § 34.

Wymagania śledztwa i niezaprzeczalne trudności w zwalczaniu terroryzmu nie mogą ograniczać ochrony nietykalności fizycznej osoby.

Orzeczenie Dikme przeciwko Turcji, 11 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) I, skarga nr 20869/92, § 90.

Stosując zasadę, zgodnie z którą Konwencja jest żywym instrumentem wymagającym interpretacji z uwzględnieniem dzisiejszych warunków – niektóre akty uznawane dotychczas za traktowanie nieludzkie i poniżające, a nie tortury mogą w przyszłości być kwalifikowane surowiej ze względu na rosnące wymagania w dziedzinie ochrony praw człowieka i podstawowych wolności.

Orzeczenie Dikme przeciwko Turcji, 11 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) I, skarga nr 20869/92, § 92.

Prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego (art. 5)

Przestępstwa terrorystyczne są dla władz szczególnym problemem. Nie oznacza to jednak, że mogą one zatrzymywać i umieszczać w areszcie policyjnym podejrzanych, bez jakiejkolwiek skutecznej kontroli sądowej – w ostatniej instancji kontroli przez organy Konwencji – zawsze gdy uważają, że mają do czynienia z przestępstwem terrorystycznym.

Orzeczenie Dikme przeciwko Turcji, 11 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) I, skarga nr 20869/92, § 64.

Art. 5 ust. 3

Sądowa kontrola aresztowania musi być automatyczna. Nie można jej uzależniać od złożenia wniosku. Wymóg taki nie tylko zmieniłby charakter gwarancji zawartej w art. 5 ust. 3, różniącej się od tej z art. 5 ust. 4, który zapewnia prawo do wszczęcia postępowania umożliwiającego zbadanie przez sąd legalności aresztowania. Mógłby nawet udaremnić cel gwarancji z art. 5 ust. 3, która ma chronić jednostkę przed arbitralnym aresztowaniem przez poddanie pozbawienia wolności niezależnej kontroli sądowej.

Orzeczenie Niedbała v. Polska, 4 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) I,

skarga nr 27915/95, § 50.

W pierwszej kolejności do sądów krajowych należy zapewnienie, aby tymczasowe aresztowanie nie przekroczyło granic rozsądnego terminu.

Orzeczenie Trzaska v. Polska, 11 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) I, skarga nr 25792/94, § 63.

Art. 5 Konwencji dotyczy fundamentalnego prawa człowieka do ochrony przed arbitralnymi zamachami państwa na jego wolność. Kontrola sądowa takiej ingerencji jest istotnym elementem gwarancji zawartej w art. 5 ust. 3, mającej zmniejszyć ryzyko arbitralności i zapewnić rządy prawa, jedną z fundamentalnych zasad demokratycznego społeczeństwa, o której mowa wyraźnie w preambule do Konwencji. Poza tym tylko szybka interwencja sądowa może uchronić przed złym traktowaniem grożącym aresztowanym, zwłaszcza aby wymusić od nich przyznanie się.

Orzeczenie Dikme przeciwko Turcji, 11 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) I, skarga nr 20869/92, § 66.

Art. 5 ust. 4

W wypadku osoby, której pozbawienie wolności objęte jest art. 5 ust. 1 lit. c Konwencji, art. 5 ust. 4 wymaga rozprawy. Poza tym, w postępowaniu w sprawie odwołania od decyzji o aresztowaniu należy zapewnić równość broni między stronami: prokuratorem i aresztowanym.

Orzeczenie Niedbała v. Polska, 4 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) I, skarga nr 27915/95, § 66.

Chociaż nie zawsze wymaga się, aby procedura na podstawie art. 5 ust. 4 zapewniała takie same gwarancje jak wymagane w art. 6 ust. 1 w sprawach karnych lub cywilnych, musi mieć charakter sądowy i zapewniać gwarancje właściwe ze względu na rodzaj wchodzącego w grę pozbawienia wolności. W wypadku osoby pozbawionej wolności w celu postawienia przez właściwym organem wymagana jest rozprawa.

Orzeczenie Trzaska v. Polska, 11 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) I, skarga nr 25792/94, § 74.

Prawo do rzetelnego procesu

sądowego (art. 6)

W związku z postępowaniem dotyczącym sprzeciwu od decyzji o zastosowaniu środka zabezpieczającego powództwo Trybunał podkreślił, że art. 6 Konwencji nie ma zastosowania do tego rodzaju postępowań. Mają one na celu możliwość zareagowania na sytuację tymczasową, w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie główne, nie rozstrzygają więc o prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym. Procedura, która wchodziła w tej sprawie w grę mogła zakończyć się albo potwierdzeniem albo unieważnieniem środka zabezpieczającego lub też zmianą sposobu jego wydania. Kwestia niewykonania przyrzeczenia sprzedaży mogła być rozstrzygnięta wyłącznie w postępowaniu głównym. Postępowanie nie było więc rozstrzygające dla prawa o charakterze cywilnym, art. 6 ust. 1 nie miał więc zastosowania.

Decyzja Moura Carreira i Laurenco Carreira v. Portugalia, 6 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) IV, skarga nr 41237/98.

Gwarancje art. 6 i 13 mają na celu uniemożliwienie stosowania reguł proceduralnych, które mogłyby utrudnić stronom dostęp do środka prawnego. W tej sprawie skarżąca nie krytykowała istniejącej reglamentacji, ale miała pretensję, że informacji na jej temat nie było w tekście decyzji podlegających odwołaniu. Domagała się więc dodatkowych gwarancji. Art. 6 i 13 nie obejmują jednak prawa do informacji o sposobach i terminach do odwołania przez umieszczenie o tym wzmianki w tekście decyzji.

Decyzja Societe Guerin Automobiles v. 15 państw Unii Europejskiej, 4 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) III, skarga nr 51717/99 – dotycząca odrzucenia przez Trybunał Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z powodu niezachowania terminu pozwu o unieważnienie decyzji Komisji Europejskiej.

Państwa mają prawo podziału między prawem karnym i dyscyplinarnym o ile dokonane w ten sposób rozgraniczenie nie jest sprzeczne z przedmiotem i celem art. 6. Kwalifikacja sprawy do jednej lub drugiej dziedziny prawa, i w konsekwencji, zastosowanie art. 6 jest uzależniona również od charakteru popełnionego czynu oraz od natury i surowości grożącej kary. W tej sprawie czyny zarzucone skarżącym należały, zgodnie z ustawodawstwem tureckim, do prawa dyscyplinarnego. Wstępując do wojska skarżący zgodzili się poddać dyscyplinie wojskowej, która ze względu na potrzeby służby wiąże się z restrykcjami nie mającymi zastosowania do cywilów. Decyzja o zwolnieniu ze służby należy do tego szczególnego reżimu dyscyplinarnego, który obejmuje grupę osób o specyficznym statusie i nie stanowi sankcji karnej w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji.

Decyzja Batur i inni v. Turcja, 4 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) I, skargi nr 38604/97, 38923/97, 38925/97, 39830/98, 40276/98, 40535/98, 40536/98, 40688/98, 40689/98, 40751/98, 40752/98, 40754/98, 40800/98, 40806/98, 40807/98, 43916/98.

Posłużenie się zeznaniami anonimowych świadków jako podstawą wyroku skazującego nie we wszystkich okolicznościach jest niezgodne z Konwencją. W sprawach, w których utrzymywana jest anonimowość świadków trudności z tego wynikające dla obrony muszą być zrównoważone przez procedurę zastosowaną przez władze sądowe. Wyrok skazujący nie może być oparty wyłącznie lub w rozstrzygającym stopniu na ich zeznaniach. W tej sprawie, chociaż szczegółowe powody obaw świadków nie zostały ujawnione, ich podstawy były badane przez sędziego śledczego, który miał informacje zarówno od świadka jak i od policji. Jego decyzja, iż należy utrzymać anonimowość świadka była badana i utrzymywana przez sąd odwoławczy. Ze względu na to, że skarżącego można było w uzasadniony sposób podejrzewać o członkostwo w organizacji przestępczej i aresztowano go uzbrojonego w pistolet, mógł być postrzegany jako zagrożenie dla osób wiedzących o jego działaniach, takich jak informator. Stąd były wystarczające powody, aby utrzymać w tajemnicy jego personalia. Poza tym sąd wziął pod uwagę również inne dowody niż zeznania anonimowego świadka, a więc protokoły zatrzymań oraz przeszukań samochodu i domu. Tak więc, wyrok skazujący nie był wyłącznie lub w rozstrzygającym stopniu oparty na dowodzie z zeznań anonimowego świadka. Co do tego, czy szczególna procedura przesłuchania tego świadka była wystarczająca, aby zrównoważyć trudności dla obrony, sędzia śledczy ocenił wiarygodność świadka i wydał uzasadnioną opinię, którą obrona mogła przed sądem kwestionować. Przesłuchanie świadka odbyło się zgodnie z prawem. Nie tylko obrona, ale także organa ścigania były nieobecne w pokoju, w którym się ono odbywało. Obrona mogła przedstawić wcześniej pytania na piśmie i stawiać dalsze pytania w trakcie przesłuchania, które mogła śledzić przy pomocy urządzenia nagłaśniającego. Odpowiedzi świadka były powtarzane, jeśli nie groziły ujawnieniem jego anonimowości. Informator składał swoje zeznania pod przysięgą. Z tego wynika, że przesłuchanie świadka było jak się wydaje uczciwe wobec obrony.

Decyzja Kok v. Holandia, 4 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) I, skarga nr 43149/98.

Przy prowadzeniu śledztwa w sprawie skargi w związku z zarzutem stosowania przemocy przez funkcjonariuszy publicznych wymagana jest szczególna pilność.

Orzeczenie Caloc v. Francja, 20 lipca 2000 r.; Izba (Sekcja) III, skarga nr 33951/96, § 120.

Prawo do sądu byłoby iluzoryczne, gdyby porządek prawny państwa umożliwiał zaniechanie wykonania ostatecznego i obowiązującego orzeczenia. Wykonanie wyroku lub postanowienia, niezależnie od sądu, który je wydał, należy uważać za integralną część procesu w rozumieniu art. 6 Konwencji.

Orzeczenie Antonetto v. Włochy, 20 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) II, skarga nr 15918/89, § 27.

Administracja jest częścią państwa prawa i jej interesy są równoznaczne z interesami prawidłowego wymiaru sprawiedliwości. Jeśli administracja odmawia lub zapomina wykonać wyrok albo spóźnia się z tym, gwarancje art. 6, z których strona korzystała w procesie, tracą całkowicie rację bytu.

Orzeczenie Antonetto v. Włochy, 20 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) II, skarga nr 15918/89, § 28.

Gdy zmienia się zarzut, w tym jego przyczyna, oskarżony musi być właściwie o tym poinformowany i mieć odpowiedni czas i możliwości, aby na zmianę zareagować i zorganizować nową obronę.

Orzeczenie Mattocchia v. Włochy, 25 lipca 2000 r.; Izba (Sekcja) I, skarga nr 23969/94, § 61.

Decyzje dotyczące wjazdu, pobytu i deportacji cudzoziemców podjęte w kraju, którego nie jest on obywatelem nie dotyczą rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach cywilnych ani oskarżenia w sprawie karnej przeciwko niemu w rozumieniu art. 6 ust. 1.

Decyzja Ilic v. Chorwacja, 19 września 2000 r., Izba (Sekcja) IV, skarga nr 42389/98.

Prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego (art. 8)

Art. 8 nie zawiera wyraźnych warunków proceduralnych, proces prowadzący do podjęcia środków stanowiących ingerencję musi być jednak rzetelny i zapewniać poszanowanie we właściwy sposób interesów chronionych w tym artykule.

Orzecznie Ciliz v. Holandia, 11 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) I, skarga nr 29192/95, § 66.

Art. 8 Konwencji wymaga zachowania równowagi między interesami dziecka i rodzica. Szczególne znaczenie mają przy tym interesy dziecka, które – w zależności od ich charakteru i wagi – mogą mieć pierwszeństwo przed interesami rodzica.

Orzeczenie Elsholz v. Niemcy, 13 lipca 2000 r., Wielka Izba, skarga nr 25735/94, § 50.

Rodzic nie może na podstawie art. 8 Konwencji żądać podjęcia kroków, które mogłyby okazać się szkodliwe dla zdrowia i rozwoju dziecka.

Orzeczenie Elsholz v. Niemcy, 13 lipca 2000 r., Wielka Izba, skarga nr 25735/94, § 50.

Rozłączenie rodziny jest ingerencją bardzo poważnego rodzaju. Taki krok musi być wystarczająco uzasadniony interesem dziecka.

Orzeczenie Scozzari i Giunta v. Włochy, 13 lipca 2000 r., Wielka Izba, skargi nr 39221/98 i 41963/98, § 148.

Powrót do naturalnych rodziców dzieci przebywających przez pewien czas w rodzinie zastępczej wymaga przygotowania. Charakter i stopień takiego przygotowania może być uzależniony od okoliczności, zawsze jednak wymagana jest aktywna i świadoma współpraca wszystkich zainteresowanych.

Orzeczenie Scozzari i Giunta v. Włochy, 13 lipca 2000 r., Wielka Izba, skargi nr 39221/98 i 41963/98, § 175.

Kwestie dotyczące stosunków między babką i jej wnukami są objęte art. 8 Konwencji. Życie rodzinne w rozumieniu tego przepisu obejmuje co najmniej więzy między bliskimi krewnymi, np. między dziadkami i wnukami, bo krewni ci mogą odgrywać poważną rolę w życiu rodzinnym.

Orzeczenie Scozzari i Giunta v. Włochy, 13 lipca 2000 r., Wielka Izba, skargi nr 39221/98 i 41963/98 § 221.

Samo istnienie przepisów zakazujących prywatnych męskich praktyk homoseksualnych może mieć trwały i bezpośredni wpływ na życie prywatne jednostki.

Orzecznie A.D.T. v. Wielka Brytania, 31 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) III, skarga nr 35765/97, § 23.

W pewnych sytuacjach praktyki seksualne są uprawiane w sposób usprawiedliwiający interwencję państwa.

Orzeczenie A.D.T. v. Wielka Brytania, 31 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) III, skarga nr 35765/97, § 37.

Postępowanie dotyczące wykonania kary nie jest objęte gwarancjami tego przepisu. Nie istnieje na podstawie Konwencji prawo do odbywania kary w określonym systemie.

Decyzja Aydin v. Turcja, 14 września 2000 r., Izba (Sekcja) II, skarga nr 41954/98.

Musi istnieć dostępny i spójny mechanizm pozwalający rodzicowi wyegzekwować prawa związane z kontaktami z dziećmi, w sytuacji, gdy drugi z nich odmawia podporządkowania się postanowieniu sądu, które je reguluje.

Orzeczenie Glaser v. Wielka Brytania, 19 września 2000 r., Izba (Sekcja) III, skarga nr 32346/96, § 68.

W krajach Rady Europy stosowana jest szeroko praktyka polegająca na tym, że powód w postępowaniu cywilnym bierze na siebie dużą część odpowiedzialności za swoje działania, bo wchodzą w grę jego własne prawa i obowiązki. Dlatego też w normalnym trybie trudno zwolnić go z aktywnego udziału w procesie.

Orzeczenie Glaser v. Wielka Brytania, 19 września 2000 r., Izba (Sekcja) III, skarga nr 32346/96, § 70.

Art. 8 wymaga udziału rodziców w postępowaniu dotyczącym dzieci, aby zapewnić ochronę ich interesów.

Orzeczenie Glaser v. Wielka Brytania, 19 września 2000 r., Izba (Sekcja) III, skarga nr 32346/96, § 70.

Ważnym czynnikiem w postępowaniu dotyczącym dzieci jest czas. Ma on szczególne znaczenie ze względu na zagrożenie, iż proceduralna zwłoka doprowadzi do faktycznego rozstrzygnięcia problemu bez udziału sądu.

Orzeczenie Glaser v. Wielka Brytania, 19 września 2000 r., Izba (Sekcja) III, skarga nr 32346/96, § 66.

Swoboda wypowiedzi (art. 10)

Społeczeństwo ma prawo dostępu do różnych, choćby bardzo przykrych opinii dotyczących problemów publicznie ważnych.

Orzeczenie Sener v. Turcja, 18 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) III, skarga nr 26680/95, § 41.

Jeśli wypowiedzi nakłaniają do sięgania po przemoc wobec jednostki, przedstawiciela państwa lub grupy społecznej, władze krajowe korzystają z szerszego marginesu swobody przy ocenie konieczności ingerencji w swobodę wypowiedzi.

Orzeczenie Sener v. Turcja, 18 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) III, skarga nr 26680/95, § 40.

Ochrona własności (art. 1 Protokołu nr 1)

Konwencja nie gwarantuje prawa wjazdu lub pobytu w państwie, którego dana osoba nie jest obywatelem. Przepis ten nie obejmuje prawa cudzoziemca będącego właścicielem majątku znajdującego się w innym państwie do zamieszkania w nim na stałe, aby móc korzystać z tego majątku.

Decyzja Ilic v. Chorwacja, 19 września 2000 r., Izba (Sekcja) IV, skarga nr 42389/98.

Marka przedsiębiorstwa może być podstawą oceny poziomu prowadzonej działalności zawodowej, przyszły zarobek jednak jest mieniem dopiero po jego uzyskaniu lub gdy istnieje wykonalne roszczenie. W tej sprawie skarżący zarzucili utratę przyszłych zarobków oprócz, utratę marki oraz zmniejszenie wartości majątku. Wszystko to pozostawało jednak poza granicami ochrony na podstawie art. 1 Protokołu nr 1. Poza tym nie było ani formalnego ani faktycznego pozbawienia własności jakiejkolwiek części majątku. Ingerencja wynikająca z zakazu posiadania broni ręcznej była przejawem kontroli korzystania z mienia a nie jego pozbawieniem. Skarżący przez cały czas działali pod kontrolą ustawodawcy, która stopniowo stawała się coraz bardziej restrykcyjna. Nie mogli więc w sposób uprawniony oczekiwać, że używanie określonych rodzajów broni, łącznie z bronią ręczną, będzie nadal legalne. Ze względu na bezpośrednią znajomość społeczeństwa, jego potrzeb i zasobów, władze korzystają z szerokiego marginesu swobody przy ocenie nie tylko konieczności stosowania środków kontroli ale również dopuszczalnych rodzajów strat ponoszonych w ich rezultacie oraz zakresu przysługujących odszkodowań. W tej sprawie ustawodawca uznał, że odszkodowanie równe wartości broni, której posiadanie stało się nielegalne, powinno przysługiwać w zasadzie wyłącznie jej indywidualnym posiadaczom i dealerom. Nie powinno natomiast obejmować utraty marki lub innych strat poniesionych przez firmy związane z przemysłem zbrojeniowym, w większym lub mniejszym stopniu dotknięte wprowadzeniem zakazu posiadania broni ręcznej. Przyjmując takie rozwiązanie władze nie zakłóciły równowagi między wymaganiami ogólnego interesu i ochrony praw majątkowych skarżącego przez nałożenie na niego nieproporcjonalnego ciężaru.

Decyzja Andrews v. Wielka Brytania, 26 września 2000 r., Izba (Sekcja) III, skarga nr 37657/97 i dwanaście podobnych spraw dot. ustawowego zakazu posiadania przez obywateli broni.

Prawo do wolnych wyborów (art. 3 Protokołu nr 1)

We Francji funkcje ustawodawcze należą do parlamentu a kompetencje rad regionalnych ograniczają się do reglamentacji spraw ekonomicznych, socjalnych, sanitarnych, kulturalnych i naukowych regionu. Tak więc art. 3 Protokołu nr 1 nie miał zastosowania, bo dotyczy wyłącznie wyborów do ciała ustawodawczego.

Decyzja Malarde v. Francja, 5 września 2000 r., Izba (Sekcja) III, skarga nr 46813/99.

Termin 6 miesięcy na złożenie skargi (art. 35)

Zgodnie z praktyką stosowaną przez Komisję za datę wniesienia skargi uważa się datę pierwszego listu, w którym zostały sformułowane, nawet w sposób skrótowy, podnoszone zarzuty. Jeśli jednak czas płynie, a skarżący nie przedstawia dodatkowych informacji niezbędnych do rozpatrzenia skargi, należy zbadać konkretne okoliczności sprawy, aby określić datę, która będzie uznana za datę wniesienia skargi. Skarżący zwrócił wypełniony formularz skargi po dziesięciu miesiącach od jego otrzymania i po roku od swego ostatniego listu do Komisji – tak więc tę drugą datę należało uznać za datę wniesienia skargi.

Decyzja Gaillard v. Francja, 11 lipca 2000 r., Izba (Sekcja) III, skarga nr 47337/99.




(c) copyrights by Palestra.pl, all rights reserved design & powered by: abgstudio.com