Dzień 30 czerwca 2005 r. zostanie z pewnością datą przełomową w historii polskiej adwokatury.
Uchwalenie zmian ustawy Prawo o adwokaturze w wersji zaproponowanej po ostatnich poprawkach wydawało się nieprawdopodobne. Dopiero po 30 czerwca 2005 r. większość adwokatów dostrzegła bezpośrednie zagrożenia wynikające z nowelizacji ustawy. Dziwnym trafem wielu Kolegów i Koleżanek dopiero usłyszawszy w mediach, co tak naprawdę się wydarzyło, zaczęło aktywniej zabierać głos. Głos zdecydowanie spóźniony.
W Warszawie sytuacja była o tyle odmienna, iż ma tu siedzibę zarówno Sejm, Senat, jak i Kancelaria Prezydenta, stąd oczywista konstatacja, że możliwość prezentowania poglądów adwokatury jest łatwiejsza. Częstsze są kontakty z decydentami. Tutaj przebywa większość posłów, senatorów i Prezydent.
Działalność NRA oraz jej Prezydium była już opisywana na łamach „Palestry”. Chciałbym jednak zwrócić uwagę Koleżanek i Kolegów na duży wysiłek, jaki włożyli aplikanci adwokaccy izby warszawskiej w próby powstrzymania Senatu od przyjęcia projektu ustawy bez poprawek, a później Prezydenta od jej bezkrytycznego podpisania.
Aplikanci błyskawicznie dostrzegli zagrożenie płynące z nowelizacji. Ich zasadniczą troską było samo podejście Parlamentu do uregulowania kwestii przepisów przejściowych. W formie przyjętej przez Parlament aplikanci, którzy odbywają aplikację w sposób dotychczasowy, będą musieli zdawać egzaminy według nowych reguł. Takie uregulowanie przeczy zasadom fair play, jak też łamie zasady ochrony praw nabytych.
Aplikanci nie pozostali zatem bierni. Niemalże zaraz po przyjęciu przez Sejm nowelizacji ustawy aktywnie namawiali swoich patronów, aby ci z kolei kontaktowali się ze znanymi im parlamentarzystami i „lobbowali” za powstrzymaniem Senatu od bezkrytycznego przyjęcia ustawy.
Senat, jak zresztą wszyscy wiedzą, nie zadbał jednak o rzetelny proces legislacji i przyjął ustawę bez poprawek.
Projekt ustawy skierowano do Prezydenta.
Aplikanci w dniu 29 lipca 2005 r. przygotowali opinię wraz z petycją do Prezydenta, w której oprócz wniosku o zawetowanie ustawy przedstawili rzeczową i rozbudowaną argumentację uzasadniającą ich wniosek.
Aplikanci zarzucili ustawie:
I. Sprzeczność art. 1 pkt 19 ustawy z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim zmieniany art. 79 ustawy Prawo o adwokaturze przekazuje całość kompetencji do przeprowadzania egzaminu adwokackiego (radcowskiego) komisjom ministerialnym, przy jednoczesnym braku zapewnienia gwarancji merytorycznego poziomu tego egzaminu;
II. Sprzeczność art. 1 pkt 7 ustawy z art. 42 ust. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim zmieniany art. 66 ustawy Prawo o adwokaturze zezwala na przystąpienie do egzaminu adwokackiego osobom bez odbytej aplikacji adwokackiej, a w konsekwencji prowadzi do sytuacji, w której obrońcą (obrońcą z urzędu) w sprawie karnej może zostać wyznaczona osoba, która nie posiadła koniecznych umiejętności praktycznych;
III. Sprzeczność art. 1 pkt 7 ustawy z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim zmieniany art. 66 ustawy Prawo o adwokaturze pozbawia samorząd adwokacki wpływu na szkolenie swoich członków;
IV. Sprzeczność art. 5 ustawy z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim nie zezwala wszystkim aplikantom, którzy rozpoczęli odbywanie aplikacji pod rządami dotychczasowych przepisów, na przystąpienie do egzaminu adwokackiego na dotychczasowych zasadach;
V. Sprzeczność z Konstytucją RP sposobu uchwalenia ustawy przez Sejm i Senat.
Niestety, trud ten okazał się nadaremny i Prezydent ustawę podpisał.
Niemniej jednak słowa szczególnego uznania należą się aplikantom, którzy zorganizowali całą akcję. Liderem i koordynatorem akcji w Warszawie była koleżanka Monika Laske wraz z kolegami: Andrzejem Urbańskim, Maciejem Szczerbą oraz Wojciechem Sadowskim, którzy niestrudzenie i z ogromnym zaangażowaniem przygotowali tekst opinii dotyczącej zgodności znowelizowanej ustawy z Konstytucją. W koordynację akcji aktywnie angażowali się również aplikanci: Karolina Wolff, Elżbieta Kosińska i Karolina Góralska. Ponadto aplikanci przygotowali drugą opinię na temat sytuacji prawnej w innych krajach – opinię tę sporządził apl. Marek Malecha.
Aplikanci po raz kolejny udowodnili, że nieobce im są problemy korporacji i w sytuacji kiedy pojawia się realne zagrożenie jej samorządnego funkcjonowania – potrafią się zorganizować i zmobilizować do działań. Efekt prac aplikantów jednak nie poszedł na marne, albowiem prace przygotowane przez nich zostały przesłane zespołowi przy NRA, który zajął się opracowaniem skargi do Trybunału Konstytucyjnego.